O‘zbekiston 2026 yilgi Global tinchlik indeksida Markaziy Osiyoda yetakchiga aylandi

Iqtisodiyot va tinchlik instituti (IEP) 2026 yilgi Global tinchlik indeksini e’lon qildi. Hisobotga ko‘ra, sayyoradagi tinchlik darajasi indeks joriy etilganidan buyon o‘tgan 20 yil ichidagi eng past ko‘rsatkichga tushgan. So‘nggi bir yil davomida baholangan 163 davlatning 99 tasida tinchlik darajasi yomonlashgan.

Global tinchlik indeksi mamlakatlardagi tinchlik darajasini baholovchi yetakchi xalqaro ko‘rsatkich hisoblanadi. U dunyo aholisining 99,7 foizini qamrab oladi hamda uchta asosiy yo‘nalish bo‘yicha 23 ta sifat va miqdoriy ko‘rsatkich asosida shakllantiriladi:

• jamiyat xavfsizligi va himoyalanganligi darajasi;
• davom etayotgan ichki va xalqaro mojarolar ko‘lami;
• militarizatsiya darajasi.

Umumiy salbiy tendensiyalarga qaramay, O‘zbekiston sezilarli natija qayd etdi: mamlakat global reytingda 10 pog‘onaga ko‘tarilib, 37-o‘rinni egalladi. 2025 yilda respublika 47-o‘rinda qayd etilgandi.

Mazkur natija O‘zbekistonga ilk bor mintaqadagi barcha qo‘shni davlatlarni ortda qoldirib, Markaziy Osiyoda yetakchi o‘rinni egallash imkonini berdi. Mintaqa davlatlarining reytingdagi o‘rinlari quyidagicha:

• O‘zbekiston — 37-o‘rin;
• Qozog‘iston — 44-o‘rin;
• Tojikiston — 47-o‘rin;
• Qirg‘iziston — 61-o‘rin;
• Turkmaniston — 66-o‘rin.

Shuningdek, O‘zbekiston umumiy reytingda Buyuk Britaniya (39-o‘rin) va Shvetsiya (40-o‘rin) kabi rivojlangan Yevropa davlatlarini ham ortda qoldirdi.

IEP tahlilchilariga ko‘ra, O‘zbekiston ko‘rsatkichlarining yaxshilanishiga quyidagi omillar ta’sir ko‘rsatgan:

• ichki jinoyatchilik darajasining izchil kamayishi;
• fuqarolarning shaxsiy xavfsizligi yuqori baholanishi;
• yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini mustahkamlash va transchegaraviy harbiy bloklarda ishtirok etmaslikka qaratilgan pragmatik tashqi siyosat.

Dunyoning eng tinch mamlakati maqomini Islandiya saqlab qoldi. Mamlakat ushbu o‘rinni ketma-ket 19 yildan buyon egallab kelmoqda. Keyingi o‘rinlarda Yangi Zelandiya, Shveysariya, Sloveniya va Irlandiya qayd etilgan.

Reytingning eng quyi qismida esa Rossiya ilk bor dunyodagi eng tinch bo‘lmagan davlat sifatida qayd etildi. Undan keyingi o‘rinlarni Sudan, Kongo Demokratik Respublikasi, Ukraina va Isroil egallagan.

Dunyodagi umumiy vaziyat hamon murakkabligicha qolmoqda:

• 119 ta davlatda (73 foiz) tinchlik darajasi 2007 yilga nisbatan pasaygan;
• tashqi mojarolarga jalb etilgan mamlakatlar soni 2008 yildagi 59 tadan 2026 yilda 103 taga yetib, deyarli ikki baravar oshgan;
• zo‘ravonlikning global iqtisodiy ta’siri 3,2 foizga oshib, 2025 yilda 21,81 trillion AQSH dollariga yetgan, bu jahon yalpi ichki mahsulotining 10,5 foiziga teng;
• 2018–2025 yillarda dronlardan foydalangan holdagi hujumlar soni 11 500 foizdan ortiqqa ko‘paygan;
• global mojarolar oqibatida halok bo‘lganlar soni tarixiy yuqori darajada qolmoqda: 2025 yilda 181 mingdan ortiq kishi halok bo‘lgan bo‘lib, bu 2008 yilgi ko‘rsatkichdan olti baravar ko‘pdir.